Gęsta wydzielina z nosa – co mówi o stanie zatok?

Zwiększona produkcja wydzieliny w nosie i zatokach jest spowodowana przez rozwijający się w nich stan zapalny. To naturalna odpowiedź organizmu na kontakt z wirusami i bakteriami. Infekcja często przybiera postać zapalenia zatok, ponieważ gęstniejąca wydzielina blokuje ich ujścia i upośledza drożność.

Na początku choroby śluz i jest zwykle wodnisty i przezroczysty, jednak wraz z rozwojem stanu zapalnego dochodzi do jego zagęszczenia. Katar zatokowy staje się:

• lepki i kleisty,
• trudny do usunięcia,
• żółty lub zielonkawy.

Co istotne, zmiana koloru nie jest jednoznacznym potwierdzeniem zakażenia bakteryjnego – wynika ona wyłącznie ze stanu zapalnego, który znacznie częściej jest wywoływany przez wirusy.

Nagromadzenie gęstego śluzu w zatokach prowadzi do szeregu charakterystycznych objawów. Pojawia się uczucie rozpierania w obrębie twarzy, ból głowy nasilający się przy pochylaniu oraz pogorszenie węchu. Czasem wydzielina może powodować też ból górnych zębów oraz spływać po tylnej ścianie gardła. Mechanizm tych dolegliwości jest złożony:

• gęsty śluz blokuje ujścia zatok,
• zaburzona zostaje ich wentylacja i utlenowanie,
• wzrasta ciśnienie w zatokach,
• wydzielina ogranicza ruch rzęsek nabłonka dróg oddechowych, które w normalnych warunkach transportują ją na zewnątrz.

W efekcie zatoki tracą zdolność do samooczyszczania. Co gorsza, zalegająca wydzielina tworzy środowisko sprzyjające namnażaniu drobnoustrojów, zwiększając ryzyko nadkażenia bakteryjnego i zaostrzenia choroby[1].

Aby usunąć katar zatokowy z dróg oddechowych, trzeba najpierw go rozrzedzić. Pomóc mogą w tym zarówno preparaty stosowane miejscowo, jak i doustnie. Te pierwsze służą do nawilżenia zatok i lokalnego upłynnienia wydzieliny, mogą też zmniejszać obrzęk błony śluzowej. Należą do nich np.:

• środki do płukania zatok,
• woda morska w aerozolu,
• inhalacje z soli fizjologicznej lub hipertonicznej.

Wśród preparatów doustnych ważną rolę odgrywają leki ziołowe, np. na bazie olejków eterycznych – eukaliptusowego, mirtowego, pomarańczowego i cytrynowego. Działają one na kilka sposobów:

• pobudzają komórki błony śluzowej do produkcji wodnistej wydzieliny, która miesza się z gęstym śluzem i może zmniejszać jego lepkość,
• wzmacniają ruchy rzęsek, usprawniając transport wydzieliny na zewnątrz,
• wykazują właściwości przeciwzapalne i odkażające.

Dzięki temu dochodzi do udrożnienia zatok i poprawy ich wentylacji, a także wsparcia organizmu w walce z infekcją. W praktyce leki ziołowe mogą więc złagodzić odczuwane dolegliwości i skrócić czas ich trwania[2].

Podczas choroby nie zapominajmy o nawodnieniu – picie co najmniej 2-2,5 l płynów dziennie również przyczynia się do upłynnienia gęstego kataru zatokowego. Wszystkie powyższe metody rozrzedzania wydzieliny możemy ze sobą łączyć i tym samym potęgować ich efekt.

[1] Arcimowicz, M. (2021). Ostre zapalenie zatok przynosowych w codziennej praktyce. Otolaryngologia Polska, 75(4): 40-50.

[2] Rapiejko P., Talik P., Jurkiewicz D., Nowe możliwości leczenia ostrego zapalenia zatok przynosowych zgodnie z EPOS 2020, Otolaryngologia Polska 2021, 76(1): 29-39.